Chống buôn lậu & hàng giả: Đề xuất chế tài mạnh, nâng cao năng lực phòng ngừa 2026

Thực trạng buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả vẫn chưa được phản ánh đúng trong thống kê quốc gia

Cần có chế tài mạnh hơn để xử phạt hành vi sản xuất, vận chuyển, tiêu thụ hàng giả

Vào ngày 9/1/2026, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn chủ trì hội nghị trực tuyến toàn quốc tổng kết công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả năm 2025, đồng thời đề ra phương hướng, nhiệm vụ cho năm 2026.

Theo báo cáo của Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, trong năm 2025, các hoạt động mua bán, vận chuyển hàng cấm, buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả qua các tuyến biên giới – cảng biển, sân bay, đường bộ, đường sắt và không gian mạng vẫn “phức tạp” và có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở các mặt hàng thực phẩm, dược phẩm và hàng tiêu dùng trực tuyến.

Đáng chú ý, sản xuất và buôn bán hàng giả, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trên một số lĩnh vực đã ghi nhận mức tăng 12% so với năm 2024 (theo số liệu của Tổng cục Hải quan).

Những kiến nghị trọng tâm từ các địa phương

• Thanh Hóa: Đề xuất chế tài xử phạt hành vi sản xuất, vận chuyển, tiêu thụ hàng giả tương đương mức phạt vi phạm giao thông, nhằm tăng tính răn đe.
• Hà Nội: Kiến nghị đầu tư xây dựng các trung tâm kiểm nghiệm, giám định hàng hóa và hệ thống kho bảo quản tài sản tập trung, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
• Quảng Ninh: Yêu cầu hoàn thiện cơ sở dữ liệu dùng chung trong việc xử lý vi phạm, giúp các lực lượng chức năng truy xuất nguồn gốc nhanh chóng.
• Đà Nẵng: Đề nghị tổ chức tập huấn thường xuyên cho lực lượng chức năng về các quy định mới trong các bộ luật mới được Quốc hội thông qua.

Chế tài hiện hành chưa đủ sức răn đe

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, việc ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả không chỉ bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa, tăng thu ngân sách và tạo môi trường đầu tư ổn định.

Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo chỉ ra ba hạn chế chính:

1. Chế tài xử phạt chưa có mức độ răn đe tương đương với các hành vi nghiêm trọng khác như vi phạm giao thông.
2. Công tác giám sát vẫn còn “đi sâu” vào nội địa, đặc biệt trên các nền tảng thương mại điện tử.
3. Thiếu một khung pháp lý thống nhất, đồng thời còn khoảng trống trong quy chuẩn an toàn thực phẩm, dược phẩm và các sản phẩm có ảnh hưởng đến sức khỏe.

Đề xuất chiến lược năm 2026

• Áp dụng chế tài xử phạt nghiêm khắc, mức phạt tối đa lên tới 10% doanh thu hàng năm hoặc 5 năm tù giam cho các tổ chức, cá nhân chủ mưu buôn bán hàng giả.
• Tăng cường năng lực dự báo và phòng ngừa bằng việc xây dựng trung tâm dữ liệu quốc gia về buôn lậu, tích hợp AI để phân tích mẫu hành vi trên các kênh thương mại điện tử.
• Đảm bảo “một cơ quan chịu trách nhiệm” cho mỗi địa bàn, lĩnh vực, đồng thời thiết lập đội phản ứng nhanh (Rapid Response Team) có khả năng phát hiện, bắt giữ và xử lý trong vòng 24‑48 giờ.
• Hoàn thiện tiêu chuẩn kiểm nghiệm thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm và các mặt hàng y tế; triển khai hệ thống kiểm tra ngẫu nhiên tại cảng, sân bay và các cửa khẩu biên giới.
• Khuyến khích và khen thưởng các cá nhân, tập thể có thành tích xuất sắc trong công tác phát hiện, ngăn chặn hàng giả, đồng thời xử nghiêm các cán bộ, công chức có hành vi bao che, bỏ qua vi phạm.

Những biện pháp này hướng tới mục tiêu “xử một vụ, cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực”, tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trên toàn quốc.

Cuối cùng, Phó Thủ tướng kêu gọi các bộ, ngành, địa phương cần xác định công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả là nhiệm vụ trọng tâm, ưu tiên lâu dài, thường xuyên và liên tục, đồng thời nâng cao năng lực phối hợp giữa các cơ quan để phát hiện kịp thời, xử lý nghiêm khắc.