Đồng tiền nào đang dẫn dắt thương mại châu Á và vì sao nên để mắt tới

Thương mại châu Á đang thay đổi nhanh: đồng nhân dân tệ, đồng yên và các đồng tiền khu vực ngày càng xuất hiện nhiều trong hợp đồng mua bán, thay vì chỉ dùng đô la Mỹ.
Trong nhiều thập kỷ, đô la Mỹ gần như là ngôn ngữ mặc định của thương mại quốc tế: một hợp đồng xuất khẩu từ Việt Nam sang Nhật Bản, hay từ Thái Lan sang Hàn Quốc, thường vẫn được ký bằng đô la. Nhưng vài năm gần đây, bức tranh đó đang thay đổi từng chút một. Các đồng tiền châu Á, dẫn đầu là nhân dân tệ của Trung Quốc, đồng yên Nhật và một số đồng tiền khu vực khác, ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong hợp đồng mua bán, thanh toán và dự trữ.
Nhân dân tệ đi từ biên giới vào hợp đồng lớn
Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, và cũng là thị trường xuất khẩu thủy sản tăng trưởng nhanh nhất trong 10 tháng đầu năm nay. Khi thương mại song phương lớn đến vậy, việc thanh toán bằng nhân dân tệ thay vì đô la giúp doanh nghiệp hai bên tiết kiệm một lần chuyển đổi tiền tệ, giảm rủi ro tỷ giá và rút ngắn thời gian thanh toán.
Tuy vậy, nhân dân tệ vẫn còn những hạn chế rõ ràng. Đồng tiền này chưa được tự do chuyển đổi hoàn toàn, thị trường tài chính Trung Quốc vẫn chịu nhiều kiểm soát, và niềm tin của nhà đầu tư quốc tế vào nhân dân tệ còn phụ thuộc vào chính sách của Bắc Kinh. Vì thế, dù vai trò ngày càng lớn, nhân dân tệ khó có thể thay thế đô la trong thời gian ngắn. Điều thực tế hơn là nó sẽ trở thành một lựa chọn song song, đặc biệt trong thương mại nội khối châu Á.
Đồng yên, đồng won và xu hướng đa tiền tệ
Ngoài nhân dân tệ, đồng yên Nhật và đồng won Hàn Quốc cũng đang được sử dụng nhiều hơn trong thương mại khu vực, nhờ các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ giữa các ngân hàng trung ương và mạng lưới hiệp định thương mại tự do dày đặc của châu Á. Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc đều là những đối tác thương mại lớn của Việt Nam, và khi doanh nghiệp Việt ký hợp đồng bằng đồng tiền của đối tác thay vì đô la, họ giảm được một tầng rủi ro tỷ giá. Nhưng đổi lại, họ phải chấp nhận một loại rủi ro khác: biến động của đồng yên hay đồng won so với đồng Việt Nam.
Xu hướng lớn hơn đằng sau những thay đổi này là thương mại châu Á đang hướng tới mô hình đa tiền tệ, thay vì phụ thuộc vào một đồng tiền duy nhất. Các nước ASEAN cũng đang thúc đẩy thanh toán bằng đồng nội tệ trong thương mại nội khối, thông qua các thỏa thuận song phương và hệ thống thanh toán khu vực. Với doanh nghiệp, điều này có nghĩa là trong vài năm tới, bộ phận tài chính sẽ cần theo dõi nhiều tỷ giá cùng lúc, thay vì chỉ nhìn vào tỷ giá USD/VND như trước đây.
Doanh nghiệp Việt nên chuẩn bị gì
Với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, bước đầu tiên là rà soát lại cơ cấu tiền tệ trong hợp đồng: bao nhiêu phần trăm doanh thu và chi phí đang bằng đô la, bao nhiêu bằng nhân dân tệ, yên hay won. Nếu doanh thu bằng nhân dân tệ nhưng chi phí đầu vào bằng đô la, doanh nghiệp đang gánh rủi ro tỷ giá chéo mà có thể không nhận ra. Việc cân đối lại cơ cấu tiền tệ, hoặc sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá như hợp đồng kỳ hạn, sẽ ngày càng trở nên quan trọng khi thương mại đa tiền tệ mở rộng.
Bước thứ hai là làm việc chặt chẽ hơn với ngân hàng về dịch vụ thanh toán bằng đồng tiền khu vực, phí chuyển đổi và thời gian xử lý. Không phải ngân hàng nào cũng có thế mạnh như nhau ở từng đồng tiền, và một đối tác ngân hàng hiểu rõ thị trường Trung Quốc có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí giao dịch. Cuối cùng, cần theo dõi chính sách của các ngân hàng trung ương lớn trong khu vực, vì một quyết định về lãi suất của Trung Quốc hay Nhật Bản có thể tác động đến tỷ giá và chi phí vốn của doanh nghiệp Việt nhanh hơn nhiều so với trước đây.



