Nội dung chính
Luật Xây dựng sửa đổi 2025: Những thay đổi trọng yếu cho ngành xây dựng
Luật Xây dựng (sửa đổi) sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, mở ra cơ hội giảm đáng kể các rào cản pháp lý trong hoạt động đầu tư xây dựng. Tuy nhiên, những cải cách này cũng đặt ra những thách thức mới trong việc soạn thảo hợp đồng, quản lý chi phí và kiểm soát rủi ro pháp lý.
1. Gỡ bỏ các nút thắt truyền thống
Theo nhận định của ông Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, hầu hết các tranh chấp trong xây dựng xuất phát từ những bất cập trong luật hiện hành. Ông nêu ví dụ thực tế về doanh nghiệp Hàn Quốc muốn xây dựng cầu nối giữa hai nhà máy trong khu công nghiệp nhưng phải chờ nhiều năm mới được cấp phép, minh chứng cho việc pháp lý chưa đáp ứng nhanh với thực tiễn.
Ông Bùi Văn Dưỡng, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết Luật sửa đổi chia thành ba trụ cột chính:
- Đổi mới phương thức và nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư.
- Đơn giản hoá thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh.
- Phân định rõ trách nhiệm các chủ thể, hoàn thiện cơ chế quản lý chi phí và hợp đồng.
Trong đó, quy định mới về phân loại dự án (công, PPP, kinh doanh) giúp định hướng quy trình quản lý phù hợp, đồng thời thu gọn mô hình quản lý dự án xuống còn hai hình thức chủ đạo, giảm thiểu lớp trung gian.
2. Cải cách quản lý chi phí và hợp đồng
Ông Hồ Ngọc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế xây dựng nhấn mạnh, luật mới cho phép tính toán chi phí đầu tư theo từng giai đoạn, thay vì áp dụng nguyên tắc “đúng‑đủ” một lần. Điều này giúp chủ đầu tư cập nhật dự toán chi phí một cách linh hoạt, giảm thiểu sai lệch lớn khi dự án tiến triển.
Về hợp đồng, luật bổ sung hai khái niệm quan trọng: sự kiện bất khả kháng và hoàn thành cơ bản, đồng thời yêu cầu các bên bảo đảm nghĩa vụ theo luật dân sự, nâng cao tính dự đoán và giảm rủi ro tranh chấp.
3. Kiểm soát rủi ro pháp lý trong thời kỳ chuyển đổi
Việc chuyển từ quản lý tiền kiểm sang quản trị rủi ro đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực soạn thảo hợp đồng, theo dõi chi phí và nắm bắt kịp thời các quy định mới. Nếu không, quyền tự chủ tăng mà khả năng tranh chấp không giảm, thậm chí có thể gia tăng.
PGS. TS. Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội, nhấn mạnh rằng dự án xây dựng thường có quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng; do đó, rủi ro pháp lý tồn tại ở nhiều lớp: thiết kế hợp đồng, phân bổ trách nhiệm, quản lý chi phí và giải quyết tranh chấp.
Luật sư Nguyễn Phương Nam (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội) chia sẻ rằng những vấn đề thường gây tranh chấp nhất là điều kiện thanh toán, quyết toán và tiến độ thực hiện. Vì vậy, hợp đồng cần mô tả chi tiết các mốc thời gian, quy trình thanh toán và biên bản nghiệm thu.
Để giảm thiểu tranh chấp, các bên cần:
- Áp dụng mẫu hợp đồng chuẩn, có các điều khoản dự báo rủi ro.
- Đào tạo đội ngũ pháp lý và kỹ thuật nắm bắt luật mới.
- Tăng cường đối thoại với cơ quan quản lý, tham gia các buổi hướng dẫn thực tiễn.
Những biện pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ luật mới mà còn tạo nền tảng vững chắc cho hiệu quả dự án dài hạn.