Vị trí và ý nghĩa lịch sử của Tháp Bút – Đài Nghiên

Tháp Bút không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là biểu tượng của tinh thần hiếu học Hà Nội suốt hơn 160 năm. Nằm bên bờ hồ Hoàn Kiếm, cụm di tích này được xây dựng năm 1865 bởi Nguyễn Văn Siêu – nhà nho, nhà văn hoá nổi tiếng thế kỷ XIX, người được mệnh danh “Thần Siêu”.

Kiến trúc và biểu tượng

Tháp Bút cao khoảng 9 m, gồm 5 tầng, đứng trên một tảng đá tượng trưng cho núi Độc Tôn. Đỉnh tháp có hình cây bút lông chỉ lên trời, trên thân khắc ba chữ Hán “Tả Thanh Thiên” – lời hứa “viết lên trời xanh”, thể hiện khát vọng trung thực và trí tuệ vươn tới cao.

Đài Nghiên nằm ngay dưới tháp; khi mặt trời chiếu, bóng bút rơi chính xác vào lòng đài, tạo thành một hình ảnh tượng trưng cho mối liên kết giữa tri thức và hành động.

Chiếu sáng ban đêm: Nghệ thuật “diễn giải bằng ánh sáng”

Ánh sáng không chỉ cần “đủ sáng”, mà phải tạo chiều sâu, nhấn mạnh các khối đá thô mộc, các tầng và chi tiết biểu tượng. Dưới đây là những tiêu chí quan trọng:

1. Định hướng ánh sáng

• Uplighting từ mặt đất lên: làm nổi bật chiều cao và hướng bút lên trời.
• Chiếu sáng đồng bộ Tháp Bút và Đài Nghiên để bảo toàn mối liên kết biểu tượng.

2. Màu sắc và cường độ

• Màu trắng ấm (warm white, 2700‑3000 K) tạo không gian trang nghiêm, hoài niệm.
• Tránh ánh sáng quá mạnh trên tán cây để không làm biến màu lá, bảo vệ hệ sinh thái.

3. Tập trung vào các chi tiết chủ đạo

• Đầu bút trên đỉnh tháp, “thuỳ thử” (con cóc) và mực trên Đài Nghiên cần được chiếu sáng nổi bật.
• Ánh sáng nhạt nhẹ quanh các khớp nối đá để nhắc nhớ thời gian đã trải qua.

Lợi ích văn hoá và xã hội

Chiếu sáng đúng cách không chỉ làm đẹp cảnh quan hồ Hoàn Kiếm mà còn:

• Gợi nhớ câu chuyện 160 năm của Nguyễn Văn Siêu và tinh thần hiếu học.
• Thu hút du khách trong và ngoài nước, tăng giá trị kinh tế du lịch.
• Đóng góp vào việc bảo tồn di tích, biến ánh sáng thành “ngôn ngữ” truyền tải lịch sử.

Như PGS‑TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng, nhấn mạnh: “Chiếu sáng Tháp Bút – Đài Nghiên đúng cách là cách chúng ta tiếp nối câu chuyện văn hoá của Hồ Gươm bằng ngôn ngữ tinh tế của ánh sáng.”

Kết luận

Với hơn một thế kỷ rưỡi lịch sử, Tháp Bút – Đài Nghiên vẫn đứng vững, nhắc nhở về sức mạnh của tri thức và chữ nghĩa. Khi ánh sáng được thiết kế tỉ mỉ, nó sẽ trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp mọi người cảm nhận sâu sắc hơn giá trị di sản văn hoá của Hà Nội.

Bạn có ý tưởng nào cho dự án chiếu sáng? Hãy chia sẻ cảm nghĩ của mình và theo dõi các cập nhật tiếp theo.